banner-simboli i dan opstine

Geografski položaj i prirodne osnove opštine Priboj

Opština Priboj se nalazi u jugozapadnom delu Republike Srbije, između 43˚ 33' 59" severne geografske širine i 19˚ 32' 07" istočne geografske dužine, na tromeđi Srbije, Crne Gore, Bosne i Hercegovine. Na severu se graniči sa opštinom Čajetina (u dužini od 23 km), na istoku sa opštinom Nova Varoš (15.6 km), a na jugoistoku sa opštinom Prijepolje (28 km). Na jugu u dužini od oko 27km granica opštine je i državna granica sa Republikom Crnom Gorom (opštinom Pljevlja), a na zapadu u dužini od oko 51 km granica opštine je i državna granica sa Republikom Bosnom i Hercegovinom (opštine Rudo i Čajniče). Ukupna dužina granice opštine Priboj je oko 145 kilometara.

U administrativnom pogledu Priboj je opštinski centar sa 14 mesnih zajednica, 33 neselja i 24 katastarske opštine. Prema organizaciji republičke uprave po upravnim okruzima pripada Zlatiborskom okrugu, od čijeg je centra, Užica, udaljena oko 70km. Površina opštine je 552 km2.

 

Reljef


Reljef opštine Priboj je veoma raznovrstan i intenzivno diseciran. U geotektonskom smislu ova oblast se nalazi u oblasti ofiolitske zone Dinarida. U reljefu se izdvajaju tri osnovna makrooblika: Rečne doline Lima i Uvca, fluviodenudacione površi i planinske mase, koje se uglavnom dižu sa ovih površi. Najizrazitija je površ Jabuke (niža) i površ Pobijenika (viša). Od planina se izdvajaju Pobijenik i Javorje ( sa 1486 m n.v.) sa leve, a Zlatar sa desne dolinske strane Lima. Nadmorska visina dolina se kreće od 400 do 500 m, površi su visoke od 900 do 1300m, a planine do 1500m. Najniža nadmorska visina je 392 m.

 

Geološka građa


Geološka građa opštine Priboj je veoma heterogena. Ovde se, naime, javljaju različite stenske formacije i skoro svi stratigrafski slojevi od paleozoika do kvartara. Zastupljenost pojedinih geoloških jedinica je neravnomerna. Najveće prostranstvo zauzimaju: serija dijabaz-rožnačke formacije, serpentine i serpentinisani peridotiti i, potom, paleozojski škriljci, zatim mezozojski krečnjaci. U pojedinim delovima opštine sreću se i magmatske stene. Od tercijarnih i kvartarnih naslaga dominiraju konglomerati, breče i nevezani sedimenti.

 

Geotektonske i geosizmičke karakteristike

Tektonika opštine Priboj je veoma složena, što se odrazilo i na morfostrukturni sklop teritorije. Savremena tektonika je vezana za dislokacije Lima i Uvca, kao i Pljevaljsku kotlinu koja se nalazi u neposrednoj blizini. Što se seizmičnosti tiče, ova teritorija se nalazi između dve izrazito trusne zone, Kopaoničko-Zlatiborske i trusne zone Crnogorskog primorja. Obe ove zone utiču na seizmičku hazardnost ove oblasti. Nivo seizmičkog rizika je najmanji na području prema Zlataru (6,5-7), z znatno je rizičnije područje prema Pljevaljskoj kotlini ( 7,5 ) i Rudom.

 

Klima

Opštinu Priboj karakteriše izrazit klimatski geodiverzitet. Na relativno malom prostoru smenjuju se župna, umereno-kontinentalna i subalpska klima. Ovakav izrazit klimatski diverzitet posledica je velike raščlanjenosti reljefa (uticaj planinskih masa, hipsometrije, nagiba terena i ekspozicije) i regionalnih vetrova. 

Srednja godišnja temperatura u Priboju iznosi 9,3°C, dok je ona na visoravnima oko 7,6°C. Srednja godišnja količina padavina za pribojsku opštinu iznosi 752mm. Na površima i uzvišenjima ona je viša nego u dolini Lima, i kreće se između 850-900mm. Udeo snežnih padavina u ukupnim padavinama je takođe različit. U dolini Lima on iznosi 15%, na površima do 30%, dok je na planinama preko 40%.

 

Zemljište

Opština Priboj je veoma siromašna zemljišnim resursima. Krivac za to je najpre prirodna sredina, a potom ljudska nebriga i nemarnost. Naime, veoma strmi nagibi onemogućavaju duže zadržavanje razorenog supstrata, a s druge strane pogoduju eroziji zemljišta, pa je i sa te strane stvaranje i razvitak zemljišta veoma otežano. Najkvalitetnija zemljišta u opštini Priboj pritisnuta su vodom akumuacije HE Potpeć ili su uništena prekrivkom naselja, puteva i industrijskih objekata. Na teritoriji opštine dominiraju skeletna zemljišta (litosoli), zatim rendzine, ranker, koluvijumi, sirozemi, gajnjače i smeđa zemljišta.

 

Poljoprivredno i šumsko zemljište u opštini 

Od ukupne površine opštine Priboj, od 55.300ha, na poljoprivredno produktivno zemljište otpada 18.427ha ili 34,95% teritorije.

Tabela br.1:Struktura ukupne poljoprivredne površine prema načinu korišćenja

 

Opština ha

Udeo u ukupnoj polj.površini %

Površina ukupno

55.300

/

Poljoprivredna površina

18.427

100

Oranice i bašte

Ukupno

4.046

22,0

Žito

390

2,1

Povrtno bilje

671

3,6

Krmno bilje

2.478

13,4

Voćnjaci

1.405

7,6

Livade

7.064

38,3

Pašnjaci

5.912

32,0

Ostalo

2.395

13,0

Opština Priboj relativno je bogata šumama i šumskim resursima. Dominantan razmeštaj šumskih resursa vezan je za više delove opštine. Pod šumama se u opštini Priboj nalazi oko 64%, tj. 35654ha. Odnos liščarskih i četinarskih šuma je 65:35. Državnim šumama preduzeće "Srbijašume" gazduje preko svog organizacionog dela Šumsko gazdinstvo „Prijepolje" iz Prijepolja, odnosno preko Šumske uprave iz Priboja.

 

Vode

Hidrografsku kičmu opštine Priboj predstavljaju reke Lim i Uvac, sa Potpećkim jezerom. Manje desne pritoke Lima na tom delu su reke Kratovska, Jarmovačka, Goduška i Rabrenovačka, kao i reka Uvac koja uokviruje granicu opštine sa severne strane. Levi deo sliva formira reka Poblaćenica, sa pritokama – Ljutina, Kasidolska, Bučevska, Sućeska, Gložanska, Žinska, Sočica, Babotina, Kaluđerovska reka, Šalipurska reka - koje dreniraju padine Pobijenika, Javorja, Zabrđa. Reka Uvac teče severnom granicom opštine.

Termomineralni izvori su koncentrisani u i oko Banje, ali nažalost nisu svi kaptirani. Najpoznatije izvorište je ono na kome je podignuta Stara Banja na 530mnm. Sa jednim bazenom, čiji izvor daje u sekundi 43 litara vode, temperature 37˚S. Nad slabijim izvorom izgrađena su tri bazena Nove Banje kapaciteta 15 litara u sekundi sa temperaturom vode 36,5˚S. Izdašnost svih lekovitih izvora prelazi 80 litara u sekundi. Voda je bez mirisa i ukusa, akratoterma, a po hemijskom sastavu slabo radioaktivna, indiferentna horneoterma zemno-alkalnog tipa. Lekovita voda se pije, ali se više koristi za kupanje.

tekst: G. Pijevac